شکاف لب و کام(لب شکری) ودرمان ارتودنسی

شکاف لب، لثه ( آلوئول ) و یا کام می تواند تولید انواع مشکلات دندانی را در جلوی دهان به وجود بیاورد. این شکاف ممکن است نسبت به تعداد و اندازه ای که دارد موقعیت هر دو سری دندانی که کودک در می آورد ( دندان های شیری و دندان های دائمی ) را تحت تاثیر قرار بدهد. شکاف لب و کام  معمولا بین نیش و دندان های پیشین رخ می دهد البته در برخی از موارد ممکن است دندان پیشین  وجود نداشته باشد و یا کودک شما داری یک جفت دندان لترال باشد. به طوری که هر دندان در یک طرف از شکاف واقع شده باشد.

در برخی از موارد هم دندان هایی که وجود دارند ممکن است با تاج ضعیف یا ریشه ی غیر طبیعی تشکیل شده باشند. در نهایت دندان ها در این منطقه از شکاف کام ممکن است آرواره را در موقعیت های غیر طبیعی قرار دهد. گاهی از اوقات دندان وسط در سمت شکاف ممکن است دچار همان مشکلات دندان های پیشین شود.

 انواع مختلف شکاف لب و کام


به طور کلی سه نوع شکاف وجود دارد:

  • فقط لب شکاف دارد
  • فقط کام شکاف دارد
  • هم لب و هم کام دارای شکاف است

شکاف لب ممکن است خیلی خفیف باشد و فقط به صورت یک فرورفتگی در لب بالا و یا ممکن است خیلی عمیق باشد که از لب شروع شده و تا سوراخ بینی ادامه یابد و تا کام سخت و حتی تا کام نرم کشیده شود. شکاف لب می تواند یک طرفه یا دو طرفه باشد.

علل ایجاد شکاف لب و کام


مجموعه ای از عوامل ژنتیکی و محیطی می توانند در بروز این مشکل موثر باشند. از جمله عوامل محیطی می توان به مصرف بعضی از داروها در دوران حاملگی، بیماریهای دوران حاملگی، مصرف سیگار و الکل و کمبود فولیک اسید در دوران بارداری اشاره نمود. سن بالای پدر وجود استرس در دوران بارداری از عوامل دیگر ایجاد کننده شکاف لب و کام می باشد. عوامل ناشناخته ای مثل جهش ژنی نیز در بروز این مشکل نقش دارند.

ارتودنسی


هنگام مشاوره نزد دندانپزشک برای کودکان لب شکری رشد صورت، به ویژه رشد فک آنالیز می شود مثلا در صورتی که دندان های بالایی یک کودک با دندان های پایینی باهم متناسب نباشد شاید در ابتدا درمان با اصلاح رابطه فک بالا با فک پایین آغاز شود و بعد از این دوره و مراجعه منظم به دندانپزشک پس از بیرون آمدن دندان های دائمی  و مشاهده رشد صورتدر عکس های تهیه شده و مانیتور فرد به مرحله ارتودنسی نزدیک می شود  و ارتودنتیست برای وی این روش  را استفاده خواهد کرد.

راهنمای ارتودنسی در بیماران

ناهنجاری های دندانی فکی که در بیماران شکاف لب و کام مشاهده میشود بطور عمده ناشی از اختلالات جنینی بوده و به میزان نسبتاً کمتری ناشی از اعمال جراحی ترمیمی متعددی است که در ناحیه لب وکام این بیماران بطور اجتناب ناپذیری انجام می گیرند. اختلال در ردیف و طرز قرارگیری دندانهای ثنایای  فک بالا و نیز تنگی قوس دندانی فک بالا از جمله عوارض شایع مشاهده شده در این بیماران است.

کمبود رشدی در فک بالا بنابر دلایل ذکر شده به همراه اختلال رشدی در فک پائین می تواند باعث بروز عدم هماهنگی شدید در رابطه بین فکی گردد. لذا جهت برقراری زیبایی مناسب صورت و نیز رابطه صحیح دندانی فکی پروتکل های درمانی ارتودنسی ویژه ای جهت این بیماران مطرح میباشد که میتوان آنها را به صورت زیر خلاصه نمود.

۱ – انجام ارتوپدی فک در نوزاد تازه متولد شده قبل از انجام جراحی اولیه لب که از هفته اول یا دوم نوزادی شروع و تا قبل از جراحی ترمیمی لب درحدود۱۲ -۱۰ هفتگی ادامه می یابد. این درمان اگرچه ندرتاً صورت می گیرد ولی چنانچه فاصله بین دوبخش لب که در اثر شکاف لب ایجاد شده زیاد باشد، جهت تسهیل در عمل جراحی لب و قبل از آن صورت می گیرد.

۲- فاز اول درمانهای ارتودنسی که بین سنین شش تا هشت سالگی شروع میشود و تا سن ۱۲ سالگی ادامه می یابد ، هدف از آن وسیع کردن قوس دندانی فک بالا و نیز ردیف نمودن نسبی دندانهای ثنایا و نیز تصحیح ناهنجاری بین فکی میباشد. فاز اول درمانهای ارتودنسی می بایست قبل از انجام پیوند استخوان در سنین ۱۰-۹ سالگی صورت گیرد تا باعث ایجاد بستر مناسب جهت رویش دندانها در آرواره و در محل شکاف پرشده گردد. در این مرحله همچنین دندانهای اضافه پیرامون شکاف می بایست با یک طرح درمان مشخص خارج گردند. درمانهای این مرحله عمدتاً توسط دستگاههای متحرک ارتودنسی انجام میگیرد. ترمیم و نگهداری دندانهای شیری و دائمی دراین مرحله ازعوامل کلیدی یک درمان موفق در این کودکان میباشد.

۳- فاز دوم درمانهای ارتودنسی که در حدود سنین ۱۲ سالگی و بعد از رویش کامل دندانهای دائمی میباشد. هدف از این درمان ردیف نمودن کامل دندانها و نیز در صورت امکان برقراری رابطه صحیح بین فکی است. این درمانها عمدتاً توسط دستگاههای ثابت ارتودنسی انجام شده و قادر به ایجاد زیبایی مناسب در ردیف ظاهری دندانها میباشد.

۴- فاز سوم درمانهای ارتودنسی که در بعضی از بیماران شکاف لب و کام که دچار ناهنجاری شدید فکی بوده و نیاز به جراحی فک دارند انجام می گیرد. این درمانها حدود سنین ۱۸-۱۷ سالگی و قبل از انجام جراحی فک انجام می گیرد.در صورتیکه اختلال در رابطه فکی بیمار زیاد بوده و درمان ارتودنسی فاز دو قادر به رفع آن نباشد نیاز به جراحی فک اجتناب ناپذیر بوده و می بایست متعاقب درمان ارتودنسی در پایان سن ۱۸ سالگی انجام گردد. انجام مراقبت های جراحی شکاف لب در تسریع روند بهبودی تاثیر بسزایی دارد.

جراحی و کشیدن دندان عقل نهفته

دندان عقل چیست؟


سومین دندان آسیا (مولر)، دندان عقل نامیده می شود. علت نامگذاری این دندان به دندان عقل، سن رویشی این دندان میباشد که از حدود ۱۷ سالگی میتواند اتفاق بیافتد. ۴ عدد دندان عقل در فکین وجود دارد که آخرین دندانها در قوس فکی میباشند.

انواع دندان عقل


دندانهای عقل ممکن است به صورت روییده , نیمه نهفته و یا  دندان عقل نهفته باشند و حتی ممکن است اصلا وجود نداشته یا بیش از یک دندان عقل نهفته در هر سمت باشند. رویش دندانهای عقل نیاز به وجود فضای کافی در استخوان فک دارد و اگر فضای کافی در قوس فکی وجود نداشته باشد دندان به صورت نهفته یا نیمه نهفته باقی میماند.

چگونه می توان وجود یا عدم وجود نهفتگی در دندان را بررسی کرد؟


دندان های عقل بالاترین شیوع نهفتگی را دارند و علت آن تغییر رژیم غذایی انسانها در طول سالیان میباشد. لزوم بررسی وجود یا عدم وجود و نهفتگی دندانهای عقل امری ثابت شده است و به وسیله ی یک رادیو گرافی ( ترجیحا پانورامیک) قابل بررسی میباشد.

آیا کشیدن دندان عقل ضروری است؟


یکی از رایج ترین سوالات نیاز یا عدم نیاز به کشیدن دندان عقل نهفته و یا جراحی دندان میباشد. دندان عقل اگر درموقعیت صحیح رویش یابد، مانند سایر دندانها مفید و مؤثر بوده و علیرغم تصور غلط عامیانه در این موارد نباید کشیده شوند ولی این حالت به صورت کمتری اتفاق میافتد و رویش دندان عقل اغلب با مشکلاتی همراه است.

حتی در صورت رویش مناسب این دندان به علت موقعیت آن و عدم دسترسی مناسب جهت رعایت بهداشت بیشتر دچار پوسیدگی میشوند. اعتقادی وجود دارد که ممکن است فشار ناشی از این دندانها سبب بی‌نظمی در ردیف دندانها شود که از نظر علمی ثابت شده نمی‌باشد.

یکی دیگر از علل اینکه باید این دندان را کشید این است که نسبت به سایر دندان های دیگر خیلی دیر رشد می کند و زمانیکه می خواهد رویش داشته باشد در فک فضای کافی وجود نداشته و همین باعث می شود تا اکثر مواقع به صورت پنهانی و نیمه نهفته نشان خواهد داد و در زیر لثه باقی می ماند.

اماری که تا به امروز در دست است نشان می دهد معمولا این دندان برای افراد دچار مشکل کرده و مجبور به کشیدن آن هستند. همین زیر لثه ماندن انها باعث می شود تا به صورت تدریجی پوسیده شوند و خرابی آنها باعث پوسیدگی دیگر دندان ها نیز خواهد شد. در برخی از مواقع حتی نیاز است برای کشیدن دندان عقل در بیمارستان بستری شد و تحت عمل جراحی قرار گرفت. همچنین یکی دیگر از عوارضی که این دندان می تواند در پی داشته باشد این است که باعث انحراف دیگر دندان ها خواهد شد.

عوارض کشیده نشدن دندان عقل نهفته


دندانهای نهفته مشکلات عدیده‌ای را می‌توانند در آینده ایجاد نمایند:

  • عفونت لثه؛ لثه پوشاننده دندان نهفته‌ای که تعدادی از آن به محیط دهان باز شده بطور مکرر دچار عفونت و التهاب شده و دردناک می‌گردد.
  • عفونت استخوان
  • آبسه و سلولیت؛ اگر عفونت لثه درمان نشود به استخوان رسیده و باعث تخریب دندان و استخوان می‌گردد. اگر عفونت از استخوان بگذرد و به بافتهای نرم گونه، گردن، حلق و زیر زبان سرایت کند ایجاد آبسه و یا تورم منتشر بافت نرم را که سلولیت نامیده می‌شود می‌کند که توام با درد، تب، تورم ، قرمزی و مشکل در بازکردن دهان خواهد بود.
  • صدمه به دندان مجاور؛ دندان نهفته با فشار بر ریشه دندان مجاور ممکن است باعث تحلیل ریشه آن شود.
  • ایجاد کیست؛ کیسه نازکی تاج دندان رویش نیافته را در استخوان فک در برگرفته است که بعد از رویش دندان به داخل حفره دهان از بین می رود. اگر دندان رویش نیابد ممکن است بزرگ شده و تبدیل به کیست گردد. کیست‌ها تدریجاً بزرگ شده و سبب تخریب و تضعیف استخوان و مشکلات بعدی می‌گردند.
  • درد؛ یک دندان عقل نهفته می‌تواند ایجاد دردهای با علت نا مشخص و منتشر به نواحی سر و گردن نماید.
  • حرکت دندانی؛ اعتقادی وجود دارد که ممکن است فشار ناشی از این دندانها سبب بی نظمی در ردیف دندانها شود که از نظر علمی ثابت شده نمی‌باشد.

جراحی دندان عقل نهفته


دندان عقل معمولاً بین سنین 17 تا 25 سالگی ظاهر می­شود. دندان عقل سومین دندان آسیاب در بین دندان­های دائمی است. در عمل در مجموع 4 دندان عقل در دهان وجود دارد و این دندان­ها در انتهای فک بالای و پایین فرد ظاهر می­شوند. در این میان نداشتن یا چند دندان عقل موضوعی عادی و معمول تلقی می­شود. برای برخی افراد، دندان عقل به صورت عادی در دهان ظاهر می­شود در حالی که برای سایرین، دندان عقل ممکن است با موفقیت و بطور سالم ظاهر نشود و در دندان­های عقل ایراد وجود داشته باشد.

در صورت وجود ایراد در دندان عقل اعم از نهفته یا کج (اُریب) بودن آن و حتی پوسیدگی آن چه در فک بالا و چه در فک پایین، باید نسبت به رفع آن با مشورت پزشک اقدام نمود. تصمیم­ گیری درباره کشیدن دندان عقل آسیب­ دیده به وضعیت کلینیکی شما، تشخیص دندان­پزشک و نیز اولویت­های بیمار بستگی دارد.

شما با معاینه دهان خود و چک کردن تعداد سه دندان آسیاب دائمی در هر طرف فک از وجود دندان های عقل آگاه شوید، در صورت مشکل بررسی بیشتر نیاز به عکسبرداری دارد. رشد این دندان ها معمولا با احساس فشار در فک و گاهی سردرد و سرگیجه همراه است.

در صورتی که این دندان ها فضای کافی برای رشد نداشته باشند و یا به دلایلی نیاز به کشیدن و یا جراحی دندان عقل باشد، باید نسبت به این درمان اقدام کنید. دندان­های عقل اغلب دارای فضای کافی برای ظاهر شدن نیستند، زیرا انسان­های نسل امروز دارای استخوان فک به نسبت کوچکتر نسبت به نسل­های پیشین هستند. این موضوع باعث می­شود دندان­های اغلب به صورت کج یا اریب و افقی ظاهر شوند یا حتی به علت وجود فشار بطور کامل داخل استخوان فک دفن شوند

کراس بایت(داخل تر بودن دندانهای بالا نسبت به فک پایین)

کراس بایت چیست؟


دندان های فک بالا در حالت عادی کمی جلوتر از فک پایین بوده و لبه آنها حدود  5/0 تا 1 میلی متر روی لبه دندان های جلوی فک پایین را می پوشاند . چنان چه این وضعیت در یک یا تمام دندان ها معکوس شود ، به آن بایت معکوس یا کراس بایت می گویند . در این صورت ، یک یا تمام دندان های فک بالا عقب تر از دندان های فک پایین قرار می گیرند که در این حالت فک پایین بیمار بیش از حد جلو به نظر می رسد .

ایده آل ترین درمان عوارض کراس بایت ، ارتودنسی است . البته در موارد شدید ، نیاز به جراحی فک و صورت و عقب کشیدن فک پایین پیدا می شود . گاهی اوقات کراس بایت های تک دندانی را می توان با روش های ترمیمی درمان کرد . در موارد( Tooth Protrusion ) بیرون زدگی دندان ها  دندان ها حالت گرازی یا خرگوشی پیدا می کنند و در موارد شدید حتی مانع از بسته شدن لبها خواهند شد .

همانند مورد قبل ، درمان ایده آل ارتودنسی و در موارد شدید ، جراحی فک و صورت به همراه ارتودنسی است . در صورتی که دندان ها دچار صدمه شدید شده باشند یا از قبل روکش داشته باشند و بیمار تمایلی به جراحی فک و ارتودنسی نداشته باشد ، می توان جهت تاج دندان را توسط روکش کردن تغییر داد و حالت تو رفته تری به آنها بخشید .

انواع کراس بایت


دو نوع کراس بایت وجود دارد:

 1- کراس بایت قدامی (Anterior Crossbite ): در این حالت یک یا چند دندان قدامی فک پایین جلوتر از دندانهای قدامی فک بالا قرار می گیرند.این وضعیت می تواند بدلایل مختلفی همچون رشد نا کافی فک بالا، رشد بیش از حد فک پایین ، کمبود فضای کافی برای رویش دندانهای قدامی ، وجود تماسهای پیش رس ، و سابقه ضربه به دندانهای بالا به وجود آید.

نکته مهم در رابطه با کراس بایت قدامی اینست که حتی در زمان دندانهای شیری نیز نیاز به درمان دارد. چرا که گاهی وجود یک تماس پیش رس می تواند باعث انحراف رشد فکی گردد. علاوه بر این وجود کراس بایت در ناحیه قدامی احتمال آسیب و تحلیل لثه در دراز مدت را بالا می برد.

2- کراس بایت خلفی ( Posterior crossbite ) : در حالت طبیعی دندانهای خلفی بالا بیرون تر از دندانهای پایین قرار می گیرند. در صورتی که تناسب عرضی قوسهای دندانی در ناحیه خلف بهم بخورد کراس بایت خلفی ایجاد می گردد. این وضعیت ممکن است یکطرفه یا دو طرفه باشد.شایعترین علت کراس بایت خلفی تنگی و کوچکی فک بالا است ( البته در موارد کمیاب تری رشد عرضی زیاد فک پایین نیز می تواند علت کراس بایت خلفی باشد ) گاهی وجود کراس بایت خلفی شدید کودک مبتلا را مجبور به انحراف فک پایین جهت رهایی از تماس پیش رس دندانها میکند در این حالت اقدام درمانی فوری جهت پیشگیری از مشکلات فکی و مفصلی در آینده بسیار مهم می باشد.

عوارض


  • موجب استهلاک زود هنگام دندانها میشود.
  • موجب بیماریهای لثه از جمله کاهش استخوان میشود.
  • موجب رشد نامتقارن فکها میشود.
  • موجب اختلال در جویدن میشود.
  • از زیبایی لبخند میکاهد.
  • با اختلال عملکرد مفصل فک (TMJ) مرتبط است.

معمولا ادامه کراس بایت دندانی باعث مشکلات مختلفی برای شخص می شود که از یک سایش دندانی ساده تا مشکلات پریودنتال (لثه و بافت های اطراف دندان) و همچنین ناهنجاری های اسکلت فکی می تواند ایجاد شود و در موارد فراوانی نیز به مفصل فکی صدمه وارد شود. البته مواردی هم هست که به دلیل تطابق (آداپتاسیون) درازمدتی که در شخص ایجاد شده، متخصص ارتودنسی توصیه می کند که هیچ درمانی برای شخص انجام نشود.

درمان


درمان کراس بایت جلویی

کراس بایت جلویی می تواند از طریق اصلاح رشد فک،جراحی فک، ردیف نمودن دندانها بدون کشیدن و در برخی کیس ها کشیدن دندان به منظور کاموفلاژ (جبران مشکل فکی) درمان گردد.

درمان کراس بایت عقبی

اگر تنها یک دندان در کراس باشد، آن دندان را می توان با ابزار ارتودنسی اعم از ثابت یا متحرک به محل صحیح هدایت نمود. در مواردی که چند دندان در کراس هستند، ممکن است لازم باشد قوس استخوانی فک بالا توسط دستگاههای ارتوپدیک، سیم ارتودنسی و یا کش های بین فکی عریض گردد.

کراس بایت به روش ارتودنسی، چگونه اصلاح میشود؟

اگر تنها یک دندان کراس بایت باشد، براکت و یا نگهدارنده میتواند برای حرکت دادن آن به موقعیت مناسب استفاده شود. اگر چند دندان دچار کراس بایت باشند، وسیع کننده کام (اکسپندر) معمولا لازم است.

اصلاح ودرمان اپن بایت(به هم نرسیدن دندان های بالا و پایین)

آیا تا به حال جلوی آینه به دندان های خود دقت کرده اید؟ آیا تا به حال درباره نحوه ساختار دندان های خود کنجکاو بوده اید؟ آیا متوجه یک سری تفاوت ها بین ساختار دهان خود و دیگران شده اید؟

بیشتر اوقات به آینه نگاه می کنیم بدون اینکه متوجه مشکلات ساختاری دندان های خود باشیم و این عدم توجه با گذشت زمان مشکلات عدیده ای را به همراه خود می آورد. یکی از این مشکلات اپن بایت می باشد.

اپن بایت یعنی بهم نرسیدن دندان های جلو فک بالا و فک پایین ؛ در موارد اپن بایت با منشأ اسکلتی طرح درمان ارتودنسی همراه جراحی فک بهترین نتیجه را دارد. این طرح درمان حاصل هماهنگی و کار تیمی متخصص ارتودنسی و جراح فک و صورت می باشد.

جلوی آینه بیاستید، دندان ها را روی هم بگذارید، در صورتی که بین دندان های ردیف بالا و ردیف پایین فاصله ای وجود داشته باشد، مشکل اپن بایت دارید.

انواع اپن بایت


  • اپن بایت دندان های جلو: دندان های جلوی فک بالا و فک پایین روی هم قرار نمی گیرند.
  • اپن بایت دندان های خلفی: زمانی که دندان ها روی هم قرار می گیرند، بین دندان های خلافی فاصله وجود دارد.
  • اوربایت ناقص: زمانی که دندان ها روی هم قرار می گیرند، دندان های جلوی ردیف پایین با دندان های جلوی ردیف بالا و یا بافت های نرم داخلی دهان هیچ تماسی برقرار نمی کنند.

علل


علل مختلفی در به هم نرسیدن دندانهای جلویی (اپن بایت) مطرح است. عادات مکیدن انگشت که تا سنین دبستان ادامه یابد از عوامل ایجاد اپن بایت است. در برخی بیماران رشد قسمتهای عقبی فک بالا باعث چرخیدن فک پایین و نتیجتا به هم نرسیدن دندان های فک بالا و پایین می شود. مشکلات شدید تنفسی مانند انحراف شدید بینی و انسداد شدید راهنمای هوایی نیز از علل اپن بایت شناخته می شوند.  در خصوص اثر بزرگی زبان و قرار گرفتن آن بین دندان ها بر ایجاد این ناهنجاری اختلاف نظر وجود دارد. علت اپن بایت هر چه باشد اپن بایت می تواند باعث بروز مشکل در جویدن و تلفظ برخی از حروف گردد. علاوه بر این اپن بایت شدید تأثیر منفی زیادی بر زیبایی صورت و لبخند بیمار دارد.

درمان


کمک به بیمار برای قطع عادات دندانی همچون مکیدن انگشت ، اصلاح مشکلات تنفسی و درمان های ارتودنسی و در موارد شدید درمان ارتودنسی به همراه جراحی فک از روش های درمانی اپن بایت و جلو بودن دندان های پایین محسوب می گردند.

امکان اصلاح مشکلات و بهم ريختگی های دندانی و به دست آوردن جفت شدن صحيح دندانها در صورتی که مشکل فکی وجود نداشته باشد در هر سنی وجود دارد ، البته در صورت وجود مشکل فکی در صورت مراجعه بيمار در سن مناسب (قبل بلوغ) ابتدا بايد درمان اصلاح نقايص فکی با پلاکهای متحرک انجام شود و سپس با درمان ارتودنسی ثابت دندانها صاف شوند و در صورت مراجعه در سن بالا باز هم امکان صاف  کردن دندانها وجود دارد و با جراحی فک و قرار گرفتن آنها در موقعيت صحيح ، جفت شدن ايده ال دندانهای بالا و پايين به دست می آيد و اگر بيمار تمايلی به جراحی فک هم نداشته باشد دندانها صاف می شوند اما به طريقه صحيح روی هم جفت نخواهند شد.

درمان اپن بایت ترمیم اپن بایت به سه طریق انجام می شود:

  • پذیرفتن اپن بایت: در شرایط خفیف تر، با اندکی جابجایی دندان ها این مشکل رفع می شود.
  • استفاده از براکت ها و هدگیر ها: اگر هنوز جوان هستید و استخوان هایتان در حال رشد است، از همین رشد می توان برای بالاتر آوردن دندان های آسیاب استفاده کرد. با توجه به شدت این مشکل، می توان از براکت ها و هدگیر ها برای رفع آن استفاده کرد. البته در صورتی که عادت هایی که باعث ایجاد این مشکل شده اند ترک نشوند، درمان دائمی نخواهد بود.
  • جراحی اپن بایت: در شرایط حاد و زمانی که سرعت رشد استخوان ها پایین تر آمده و یا متوقف شده است پیشنهاد می شود.ارتودنسی و یا جراحی فک توصیه ی بهترو درمان طولانی تر می باشد. در این جراحی محل قرار گیری فک بالا را اندکی جابجا می کند تا از این طریق در نحوه ساختار دندان ها و صورت تغییر ایجاد کنند. معمولا بعد از جراحی، از براکت ها برای ردیف کردن دندان ها استفاده می شود. البته ناگفته نماند نتیجه گیری این درمان شاید سال ها به طول انجامد.

مراحل و تجهیزات لازم برای انجام روش های ارتودنسی

ارتودنسی علم تصحیح روابط نامناسب فک و دندان و جفت و ردیف کردن دندان های نامنظم است. درنهایت، با انجام ارتودنسی دندان مشکلات مربوط به نظم، ترتیب و قرارگیری دندان ها در فک برطرف شده و فرد می تواند با کیفیت بهتری غذا بخورد و از زیبایی بیشتری هنگام صحبت کردن و لبخند زدن برخوردار باشد.

سن مناسب


زمانی که ساختمان های صورت در حال رشد هستند، ارتودنسی راحت تر و ساده تر انجام می شود و در زمان کمتری موفقیت بالاتری خواهد داشت.

سن مناسب در دخترها قبل از ۱۳ سالگی و در پسرها قبل از ۱۵ سالگی است. اگر این زمان سپری شود تصحیح روابط به زمان و انرژی بیشتری نیاز دارد. البته در سنین بالا تر، بیشترین هدف درمان، مرتب کردن دندان ها و در سنین پایین تر بیشترین هدف درمان، رفع اختلالات فکی و تغییر چهره است.

سن بیمار از این نظر اهمیت دارد که به ما نشان می دهد چه امکاناتی برای درمان در اختیار داریم. آیا زمانی برای پیش درمانی در اختیارمان است یا خیر؟ یا اصلا چنین درمان هایی ضروری است؟ آیا از فاکتور رشد می توان کمک گرفت یا خیر؟ تمام جواب ها به سن بیمار ختم می شود؛ به همین دلیل بیماران را از نظر سنی دسته بندی می کنیم. البته فراموش نکنید که تا زمانی که دندان در دهان است می توان این درمان را انجام داد و به قول معروف هیچ وقت دیر نیست.

مراحل انجام ارتودنسی


هر کدام از مراحل ارتودنسی دندان شامل چند اقدام دندانپزشک می‌باشد که به طور کامل در این مقاله به شرح آن می پردازیم.

بطور معمول متخصص ارتودنسی شما اولین جلسه را به معاینه و بررسی مشکلات دندان های شما اختصاص می دهد .

پس از ویزیت متخصص ارتودنسی می تواند تشخیص و تعیین عملکرد به روی دندان های شما را با شما درمیان بگذارد  .البته رادیو گرافی از تک تک دندان های شما سبب می شود تا بتوان  هر گونه مشکل را از  دندان ها قبل از قرار دادن براکت های ارتودنسی بر طرف کرد .

حالا متخصص ارتودنسی شما می تواند نظر قطعی و برنامه درمانی شما را به اطلاعتان برساند .متخصص ارتودنسی شما ابتدا از سلامت لثه های شما اطمینان حاصل می کند سپس به سراغ پر کردن پوسیدگی ها و جرم گیری دندان ها می رود  .

پس از رفع همه مشکلات در صورتی که نیاز به درمان متحرک وجود داشته باشد این بار نوبت به قالب گیری از  فک بالا ، پایین و دندان های شما می رسد .

مرحله اول: رادیوگرافی و قالب‌گیری

  • معمولاً عکس رادیوگرافی پانورامیک دهان (عکس همه دندان‌ها) و عکس هر یک از دندان‌ها به صورت جداگانه لازم است.
  • ممکن است از صورت، دندان‌ها و دهان فرد هم عکس گرفته شود، این عکس‌ها قسمتی از پرونده دائمی بیمار خواهد بود.
  • متخصص ارتودنسی دندان قالب‌هایی را از دندان‌های فک بالا و سپس فک پایین تهیه می‌کند. هنگام قالب گرفتن حس می‌کنید که دهانتان با ماده بتونه مانند پر شده است، این مرحله فقط 30 ثانیه زمان می برد. عمل قالب‌گیری بسیار راحت و سریع است، اگر به سادگی دچار حالت تهوع می‌شوید، سعی کنید آرامش خود را حفظ کنید و از راه بینی نفس بکشید.

مرحله دوم: اقدامات اولیه

  • دندانپزشک پس از بررسی تصاویر رادیوگرافی و قالب‌ها، برنامه درمانی مناسب فرد را طرح ریزی می‌کند.
  • چنانچه فضای بین دندان‌های خاصی خیلی کم باشد، ممکن است نیاز به استفاده از جداکننده‌های فلزی یا پلاستیکی ما بین دندان‌هایتان، قبل از ادامه مراحل دیگر ارتودنسی، داشته باشد.
  • ممکن است نیاز باشد تعدادی از دندان‌هایتان را بکشید. در برخی موارد در طول روند درمان و نه در آغاز آن، این امر لزوما باید انجام شود.
  • دندان‌های بیمار باید کاملاً تمیز شوند.
  • اگر دندان‌های حساسی دارید، حداقل به مدت دو هفته از خمی مکیدن انگشت دندان ضدحساسیت استفاده کنید تا حساسیت دندان ها قبل از شروع ارتودنسی دندان برطرف شود.
  • هر گونه مشکل دندان ها باید قبل از قرار دادن بریس درمان گردد؛ حفره‌های پوسیدگی پر شود و تمامی مشکلات ارتودنسی رفع شود.
  • در صورت نیاز به جراحی فک و مرتب کردن دندان، این عمل باید قبل از گذاشتن بریس انجام شود؛ هر چند بعضی اوقات جراحی فک بعد از ارتودنسی دندان انجام می شود. زمان جراحی با توجه به وضعیت و شرایط هر بیمار متفاوت است.

مرحله سوم: قرار دادن بریس

  • متخصص ارتودنسی یا دستیار دندانپزشک، دندان‌ها را خشک می‌کند و آن‌ها را با اسید سفید کننده‌ مخصوصی، جهت اتصال با سیمان نگهدارند براکت ها آماده می کند. سعی کنید این اسید را روی زبانتان نگه ندارید.
  • براکت‌ها روی دندان‌ها قرار داده می‌شوند و خیلی سریع، نور پلاسما با شدت بالا روی سطح براکت تابانده می‌شود تا اتصال صورت گیرد(ارتودنسی سریع).
  • سیم قوسی از بین تمام براکت‌ها به نحوی می‌گذرد که به گونه ها فشار وارد نکند. اگر احساس کردید که سیم ارتودنسی دندان درون گونه‌تان فرو می‌رود به دندانپزشک بگویید تا سیم را کوتاه کند.
  • کش‌های کوچکی (قطعه‌های مسدود کننده حلقه‌های دایره‌ای شکل) روی براکت‌ها قرار می گیرد تا آن‌ها را روی سیم نگه دارد و حس فشار ایجاد کند. قابل ذکر است در صورت استفاده از ارتونسی دیمون نیازی به استفاده از کش نیست.

مرحله چهارم: تنظیمارتودنسی دندان در هر ماه یکبار

  • بریس را باید هر 4 تا 6 هفته یکبار مجددا تنظیم کرد. در این مراجعه‌ها که زمان کمی طول می کشد، پزشک کش‌های قبلی (قطعه‌های مسدود کننده) و گاهی سیم را نیز درمی‌آورد. ممکن است این کار کمی دردناک باشد که دلیل آن بیش از هر چیز وارد شدن فشار روی دندان‌ها است.
  • پس از تنظیم، دندان‌ها تا چند ساعت یا چند روز درد خواهد کرد. در طول این مدت ارتودنسی، غذای نرم میل کنید. تا زمان مراجعه بعدی، درد دندان‌ها کاملاً از بین رفته است.

مرحله پنجم: درآوردن بریس

  • درآوردن بریس راحت و سریع انجام می‌شود. دندانپزشک هنگامی که زمان درآوردن بریس فرا برسد، قوس پشت بریس‌ها را با سیم‌چین مخصوص می‌برد و به این ترتیب پیوند متصل کننده بین براکت و دندان از بین می‌رود. این حرکت علیرغم صدای بلندش، دردی را به وجود نمی‌آورد.
  • همه ی براکت‌ها از روی دندان‌ها جدا می‌شوند و لایه‌ای از پلاستیک پیوندی را روی دندان به جا می‌گذارند. سپس دندانپزشک با استفاده از یک وسیله دستی با سرعت بالا پلاستیک را از روی دندان‌ها تمیز کرده و تمام محل‌های برداشتن پلاستیک را با مینا پوشش می‌دهد و در نهایت پولیش می‌کند.

مرحله ششم: قرار دادن پلاک

ماه‌ها یا سال‌ها وقت و هزینه هنگفتی را صرف کرده‌اید، رنج و دردسرها را تحمل کرده اید تا دندان‌هایی صاف و مرتب داشته باشید و به تازگی از تحمل آن در دهان راحت شده‌اید. اما در واقع این پایان کار نیست چون باید پلاک بگذارید تا دندان‌ها در موقعیت جدیدشان باقی بمانند.

استفاده از پلاک طبق تجویز متخصص ارتودنسی، به ویژه ظرف یک سال نخست پس از جداکردن بریس، اهمیت زیای دارد، زیرا تقریبا 9 ماه طول می‌کشد تا رباط‌های اطراف دندان موقعیت جدیدشان را حفظ کنند. اگر از پلاک به طور منظم استفاده نکنید، دندان‌هایتان دوباره جابه‌جا خواهد شد. بسیاری از افراد پس از گذشت یک سال تنها شب‌ها، آن هم چند شب در هفته، از پلاک استفاده می‌کنند تا مطمئن شوند که داشتن لبخند زیبا را از دست نخواهند داد

هر کدام از این روش های درمانی در موارد خاص خود و بسته به تشخیص دندانپزشک کاربرد دارد. روش متحرک بیشتر برای بیماران کم سن استفاده می شود. اما در سنین بالاتر به دلیل اینکه ساختمان های استخوانی فک ها تثبیت نسبی دارد، عملا روش ارتودنسی متحرک تاثیر زیادی نخواهد داشت و باید از ارتودنسی ثابت استفاده شود. اگر در سنین بالا تصمیم بهارتودنسی گرفته شود ممکن است علاوه بر ارتودنسی ثابت، جراحی فک نیز بسته به تشخیص متخصص جراحی فک و صورت نیاز داشته باشد، در صورتیکه در سنین پایین تر این کار می تواند به راحتی با ارتودنسی متحرک و حتی با هزینه کمتر  و راحت تر انجام پذیرد.

مراقبت های دندانپزشکی


هنگام فعالیت های شدید و ورزش های سنگین که با ضربه سر و صورت ممکن است همراه باشد یا هنگام شنا مراقب سیم های ارتودنسی ثابت خود باشید. در صورت داشتن پلاک های متحرک آن را قبل از این نوع فعالیت ها از دهان خارج کنید.

با مشاهده هر نوع زخم و ممانعت در غذا خوردن و صحبت کردن توسط وسایل اردتونسی هرگز آن را دستکاری نکنید و جهت رفع مشکل به دندانپزشک مراجعه کنید.

در ارتودنسی متحرک، پلاک های ارتودنسی فقط در هنگام خوردن غذا و آشامیدن باید از دهان خارج شود و پس از صرف غذا و تمیز کردن دندان ها، پلاک های ارتودنسی را باید دوباره در دهان گذاشت. همچنین از خوردن آدامس، شکلات کش دار، گز و ته دیگ پرهیز کنید.

از گاز زدن میوه، بلال، ساندویچ، پیتزا توسط دندان های جلو و پایین خودداری کنید.
برای خوردن میوه های هسته دار، ابتدا هسته را از میوه جدا کنید و بعد آنها را با دندان های عقب بجوید.

از قرار دادن مداد، خودکار و اجسام این چنینی در داخل دهان خودداری کنید.
تمیز کردن براکت ها و سیم های ثابت ارتودنسی به علت غیرمتحرک بودن، برای جلوگیری از گیر کردن غذا و پوسیدگی دندان ها باید توسط مسواک های مخصوص انجام گیرد تا از بوگرفتن و تغییر رنگ آن جلوگیری شود.

مسواک در فک بالا از بالای لثه به طرف پایین و در فک پایین به طرف بالا کشیده شود. سطوح جونده و پشت دندان ها فراموش نشود.